Mε πρόσφατη εγκύκλιο της Εισαγγελίας του Αρείου Πάγου (3/26) δίνονται οδηγίες και κατευθύνσεις σχετικά με την εφαρμογή του νόμου 5172/25 για την αντιμετώπιση τόσο νέων μορφών βίας κατά των γυναικών όσο και των πρόσφατων ρυθμίσεων περί ενδοοικογενειακής βίας.
- του Αντώνη Πεπελάση
Όπως χαρακτηριστικά μνημονεύεται, η εμφάνιση νέων μορφών κυβερνοεγκλημάτων και η αύξηση των εγκλημάτων έμφυλης βίας (stalking, ψυχολογική, οικονομική, σεξουαλική, σωματική βία, εκδικητική πορνογραφία) καθιστούν αναγκαία τη διατύπωση των οδηγιών που περιλαμβάνει η συγκεκριμένη εγκύκλιος, καθώς με αυτές θα βοηθηθούν οι εισαγγελείς στην εκτέλεση των καθηκόντων τους, συμβάλλοντας από την πλευρά τους στη μείωση των συγκεκριμένων εγκλημάτων και αντιμετωπίζοντας αποτελεσματικότερα τον κύκλο της βίας, ήτοι την επαναλαμβανόμενη (καθ’ υποτροπήν) άσκηση των ανωτέρων μορφών βίας κατά των θυμάτων.
Αρχικά, λοιπόν, προσδιορίζονται τα αδικήματα που αφορά η εγκύκλιος (περιπτώσεις γενετήσιας εκμετάλλευσης, παρενόχληση μέσω διαδικτύου, είτε μέσω παρακολούθησης του θύματος με χρήση τεχνολογίας πληροφοριών και επικοινωνιών είτε μέσω κοινοποίησης ή αποστολής σε τρίτους εικόνων ή οπτικοακουστικού υλικού σεξουαλικού περιεχομένου του θύματος ή άλλων πληροφοριών προσωπικού χαρακτήρα που χρησιμοποιούνται εναντίον του), διευρύνεται η έννοια του συντρόφου κατά την εφαρμογή του ν. 3500/2006 περί ενδοοικογενειακής βίας, περιλαμβάνοντας πλέον και τα πρόσωπα που τελούν σε σταθερή σχέση προσωπικής δέσμευσης, ανεξαρτήτως συγκατοίκησης ή μη, αλλά και τους πρώην συζύγους και συντρόφους, επιβεβαιώνεται η δυνατότητα και προφορικής -μέσω τηλεφώνου, φωνητικών μηνυμάτων ή ακόμα και μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας της ελληνικής Αστυνομίας- υποβολής των συγκεκριμένων καταγγελιών και εντάσσονται στα πρόσωπα που έχουν την υποχρέωση αναφοράς εγκλημάτων ενδοοικογενειακής βίας και οι φαρμακοποιοί και οι φυσιοθεραπευτές, εφόσον κατά την άσκηση των καθηκόντων τους διαπιστώσουν ενδείξεις διάπραξης τέτοιων εγκλημάτων.
Καταλήγει δε στις εξής -άμεσης εφαρμογής- δικονομικές και ουσιαστικές κατευθυντήριες γραμμές ως προς την ποινική αντιμετώπιση των φερόμενων δραστών τέτοιων εγκλημάτων : 1) Υποχρεωτική τήρηση αυτόφωρης διαδικασίας με άμεση παραπομπή κατά προτεραιότητα στο ακροατήριο με δυνατότητα διατήρησης της κράτησης (σε περίπτωση αναβολής) για 3 μέρες ή και 5, σε περίπτωση ανωτέρας βίας. 2) Δυνατότητα επιβολής (πέρα από τα κακουργήματα κατά το στάδιο της κύριας ανάκρισης) και για τα πλημμελήματα του κατ’ οίκον περιορισμού με ηλεκτρονική επιτήρηση ή και της προσωρινής κράτησης. 3) Εξάντληση αυστηρότητας σε περίπτωση υποτροπής με επισήμανση (ουσιαστικά υπόδειξη) ότι ποινή, ανώτερη των 2 ετών φυλάκισης, δεν μετατρέπεται, δεν αναστέλλεται και η τυχόν έφεση δεν μπορεί να έχει αναστέλλουσα δύναμη.
Με αφορμή τα ανωτέρω, ανακύπτει ξανά βέβαια ο προβληματισμός που έχει διατυπωθεί και άλλες φορές από αυτό το βήμα, σε σχέση με το κατά πόσο είναι στη σωστή κατεύθυνση η επιλογή της αντιμετώπισης -συλλήβδην και κάθετα- όλων αυτών των υποθέσεων με διαρκείς νομοθετικές παρεμβάσεις, είτε ευθέως με την ψήφιση νέων διατάξεων, είτε εμμέσως με εγκυκλίους και οδηγίες ή του Υπουργείου Δικαιοσύνης ή εν προκειμένω της Εισαγγελίας του Αρείου Πάγου, αποσκοπώντας στην ολοένα και μεγαλύτερη αυστηροποίηση και στη δέσμευση του φυσικού δικαστή να ενεργεί σε ένα πολύ σφιχτό πλαίσιο χωρίς τη διακριτική ευχέρεια αντιμετώπισης κάθε περίπτωσης αυτοτελώς και επιβολής της δέουσας -ανά περίπτωση- ποινικής αντιμετώπισης. Αυτή η επιλογή βέβαια, πολλές φορές, όπως έχει δείξει και το παρελθόν, είναι γνωστό ότι μπορεί να επιφέρει αντίθετο αποτέλεσμα, καθώς ίσως οδηγήσει δικαστές στην επιβολή μικρότερης ποινής, προκειμένου να μην οδηγηθεί υποχρεωτικά ο ενώπιόν τους κατηγορούμενος στη φυλακή! Ειδικά μάλιστα από τη στιγμή που, όπως επίσης έχει επισημανθεί από αυτό το βήμα, όλη αυτή η διαδικασία της αυστηροποίησης δεν έχει συνοδευτεί ούτε με τη δημιουργία καταστημάτων ήπιας κράτησης ούτε με την ενίσχυση του θεσμού της κοινωφελούς εργασίας.
Πάντως, σε κάθε περίπτωση θεωρείται οξύμωρο να προβλέπεται η δυνατότητα ανασταλτικού χαρακτήρα στην έφεση για βαριά κακουργήματα αλλά και για εξίσου σοβαρά πλημμελήματα και να απαγορεύεται ρητά και κατηγορηματικά ειδικά για τα συγκεκριμένα αδικήματα.
Ως προς αυτό θα πρέπει να ληφθεί και κάτι ακόμα υπόψη. Δεν είναι όλες οι περιπτώσεις των καταγγελιών ίδιες. Υπάρχουν περιπτώσεις που οι καταγγελίες αυτές αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης ενδοοικογενειακής αντιδικίας ή και μοχλό πίεσης για ικανοποίηση οικονομικών συμφερόντων ή και αβάσιμων αξιώσεων. Δεν είναι λίγες οι φορές που καταπίπτουν αυτές οι καταγγελίες, ωστόσο μετά από αρκετά χρόνια και αφού στο μεταξύ ο φερόμενος ως δράστης έχει καταστραφεί τόσο οικονομικά όσο και κοινωνικά/επαγγελματικά.
Θα πρέπει, επομένως, αντίστοιχα να υπάρξει και μία αυστηροποίηση της αντιμετώπισης όσων υποβάλλουν ψευδώς τέτοιου είδους καταγγελίες, καθώς, ειδικά μετά την ουσιαστική αποποινικοποίηση της συκοφαντικής δυσφήμισης μέσω δικογράφων, ο δρόμος της δικαίωσης μέσω της ψευδούς καταμήνυσης έχει πολλά ζητήματα -δικονομικά, ουσιαστικά-, αλλά είναι και πολύ χρονοβόρος.
Καταλαβαίνει φυσικά κανείς ότι όλο αυτό έχει να κάνει και με την πίεση της μιντιακής κοινής γνώμης, καθώς, όπως προκύπτει και στατιστικά, τα εγκλήματα αυτά βρίσκονται σε έξαρση είτε σε επίπεδο τέλεσης είτε σε επίπεδο καταγγελιών, καθώς είναι προφανές ότι και στο παρελθόν υπήρχαν πάρα πολλές περιπτώσεις που δυστυχώς δεν έφταναν στο σημείο να καταγγελθούν.
Πέρα από τα καταστήματα ήπιας κράτησης και την κοινωφελή εργασία, θα μπορούσε να εξεταστεί και η δημιουργία (σε επίπεδο δικαστηρίων) αμιγούς τμήματος Οικογενειακού Δικαίου -σε ποινικό και σε αστικό επίπεδο- με δικαστές με ειδική εκπαίδευση και εξειδίκευση (ζητήματα επιμέλειας, γονικής μέριμνας, διατροφής, όσο και ενδοοικογενειακής βίας), ώστε και με την αποκτώμενη εμπειρία να δύνανται να ασκήσουν ορθά τη διακριτική ευχέρεια που ο νόμος (πρέπει να) τους παρέχει.