Ένα μικρό κομμάτι σοκολάτας πριν από μια κρίσιμη επαγγελματική συνάντηση ή μια μπάρα δημητριακών πριν από έντονη σωματική δραστηριότητα: η γλυκόζη είναι ευρέως γνωστή ως το βασικό «καύσιμο» του οργανισμού σε απαιτητικές και στρεσογόνες στιγμές. Παρ’ όλα αυτά, νεότερα επιστημονικά ευρήματα υποδεικνύουν ότι αυτή η προσωρινή ενεργειακή «ώθηση» μπορεί να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα όταν το ζητούμενο είναι η χαλάρωση.
Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Κωνσταντίας εξέτασαν για πρώτη φορά σε βάθος τον τρόπο με τον οποίο η ζάχαρη επηρεάζει τη διαδικασία της χαλάρωσης. Τα αποτελέσματα της μελέτης δημοσιεύτηκαν στο International Journal of Psychophysiology. Όπως συνοψίζει ο καθηγητής νευροψυχολογίας, Δρ. Jens Pruessner: «Αν το στομάχι σας είναι γεμάτο, οι ασκήσεις χαλάρωσης δεν θα είναι τόσο αποτελεσματικές».
Πώς το σώμα εναλλάσσεται ανάμεσα σε ένταση και ηρεμία
Το αυτόνομο νευρικό σύστημα είναι υπεύθυνο για βασικές λειτουργίες του οργανισμού, όπως η αναπνοή και ο καρδιακός ρυθμός. Αποτελείται από δύο βασικούς μηχανισμούς: το συμπαθητικό σύστημα, το οποίο ενεργοποιεί τον οργανισμό σε συνθήκες στρες, και το παρασυμπαθητικό, που τον οδηγεί σε κατάσταση ηρεμίας.
«Η καρδιά μας έχει έναν εσωτερικό “βηματοδότη” που καθορίζει πόσο γρήγορα χτυπά. Ενώ η δραστηριότητα του συμπαθητικού συστήματος έχει διεγερτική και ενεργοποιητική επίδραση σε στιγμές στρες, η δραστηριότητα του παρασυμπαθητικού λειτουργεί σαν ένα “φρένο του πνευμονογαστρικού νεύρου”, επιβραδύνοντας τον καρδιακό παλμό» εξηγεί η Δρ. Maria Meier, πρώτη συγγραφέας της έρευνας.
Η διαδικασία του πειράματος
Στη μελέτη συμμετείχαν 94 υγιείς ενήλικες, οι οποίοι προσήλθαν στο εργαστήριο έπειτα από νηστεία. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν τυχαία σε δύο ομάδες: η πρώτη κατανάλωσε ρόφημα γλυκόζης, ενώ η δεύτερη απλό νερό.
Στη συνέχεια, οι μισοί από κάθε ομάδα έλαβαν χαλαρωτικό μασάζ, ενώ οι υπόλοιποι παρέμειναν σε κατάσταση ξεκούρασης. Καθ’ όλη τη διάρκεια του πειράματος καταγράφονταν οι καρδιακοί δείκτες, ώστε να αξιολογηθεί η δραστηριότητα τόσο του συμπαθητικού όσο και του παρασυμπαθητικού συστήματος.
Τι αποκάλυψαν τα αποτελέσματα
Όλοι οι συμμετέχοντες ανέφεραν ότι ένιωσαν χαλάρωση, κάτι που επιβεβαιώθηκε και από τις μετρήσεις, οι οποίες έδειξαν ενεργοποίηση του παρασυμπαθητικού συστήματος. Ωστόσο, στην ομάδα που είχε καταναλώσει ζάχαρη παρατηρήθηκε ταυτόχρονα και αυξημένη δραστηριότητα του συμπαθητικού συστήματος.
Η Maria Meier εξηγεί: «Αυτό σημαίνει ότι, παρόλο που οι συμμετέχοντες ένιωθαν υποκειμενικά χαλαροί, το συμπαθητικό τους σύστημα δεν επιβραδυνόταν, αλλά κρατούσε το σώμα σε υψηλότερο επίπεδο διέγερσης. Συμπερασματικά, μπορούμε να πούμε ότι η ζάχαρη μειώνει την ικανότητα του σώματος να χαλαρώνει».
Επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή
Η κατανάλωση γλυκών συνδέεται συχνά με στιγμές απόλαυσης και χαλάρωσης, όπως ένα επιδόρπιο στο σπίτι ή ένα γλυκό το Σαββατοκύριακο. Ωστόσο, τα νέα δεδομένα δείχνουν ότι η βιολογική αντίδραση του οργανισμού μπορεί να διαφέρει από την υποκειμενική αίσθηση.
«Στην πραγματικότητα, η συνεχής ενεργοποίηση του συμπαθητικού συστήματος μετά την κατανάλωση ζάχαρης φαίνεται να περιορίζει την ικανότητα χαλάρωσης. Έτσι, αν θέλετε να χαλαρώσετε συνειδητά, π.χ. μέσω διαλογισμού ή προοδευτικής μυϊκής χαλάρωσης, καλό είναι να μην καταναλώσετε κάτι με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη εκ των προτέρων» επισημαίνει ο Δρ. Jens Pruessner.
Οι επιστήμονες, πάντως, τονίζουν ότι η λειτουργία του οργανισμού δεν μπορεί να ερμηνευθεί με βάση ένα μόνο σύστημα. «Για να βγάλουμε έγκυρα συμπεράσματα, δεν μπορούμε να εξετάζουμε μόνο ένα σύστημα μεμονωμένα, δηλαδή είτε το συμπαθητικό είτε το παρασυμπαθητικό – γιατί διαφορετικά θα παραβλέπαμε ορισμένες επιδράσεις. Αν είχαμε εξετάσει μόνο το παρασυμπαθητικό σύστημα, δεν θα είχαμε εντοπίσει τη σημαντική επίδραση στο συμπαθητικό σύστημα» τονίζει η Maria Meier.
Παρότι η ζάχαρη μπορεί να προσφέρει στιγμιαία αίσθηση ενέργειας ή ευχαρίστησης, όταν ο στόχος είναι η πραγματική χαλάρωση, ίσως είναι προτιμότερο να αποφεύγεται λίγο πριν από σχετικές πρακτικές.