Μια από τις πιο ασυνήθιστες επιστημονικές έρευνες των τελευταίων ετών ολοκληρώθηκε ύστερα από 15 χρόνια παρατήρησης στον πυθμένα του Ειρηνικού Ωκεανού, προσφέροντας νέα δεδομένα για τη ζωή που αναπτύσσεται γύρω από τα κουφάρια των φαλαινών.
Η μελέτη επικεντρώθηκε σε μια νεκρή φάλαινα που εντοπίστηκε το 2009 σε βάθος 1.288 μέτρων ανοιχτά της νήσου Βανκούβερ, στον Καναδά. Παρότι οι περισσότεροι μαλακοί ιστοί είχαν ήδη εξαφανιστεί όταν ανακαλύφθηκε, ο σκελετός της αποτέλεσε μια σπάνια ευκαιρία για τους επιστήμονες να παρακολουθήσουν σε πραγματικό χρόνο τη διαδικασία αποσύνθεσης στον βυθό.
Τα στάδια της αποσύνθεσης στον ωκεανό
Όταν μια φάλαινα καταλήγει στον πυθμένα, η αποσύνθεσή της εξελίσσεται σταδιακά μέσα από διαφορετικές φάσεις.
Αρχικά, πτωματοφάγοι οργανισμοί καταναλώνουν τους εναπομείναντες μαλακούς ιστούς. Στη συνέχεια, μικροοργανισμοί εγκαθίστανται στα οστά και στα γύρω ιζήματα, ενώ αργότερα βακτήρια αρχίζουν να διασπούν τα λιπίδια που βρίσκονται στο εσωτερικό των οστών.
Κατά τη διαδικασία αυτή απελευθερώνονται ενώσεις θείου, οι οποίες τροφοδοτούν εξειδικευμένους οργανισμούς και δημιουργούν ένα ολόκληρο μικροοικοσύστημα στον βυθό.
Η ανακάλυψη που εξέπληξε τους ερευνητές
Το βασικό ερώτημα των επιστημόνων αφορούσε τη διάρκεια του λεγόμενου «θειόφιλου σταδίου», κατά το οποίο κυριαρχούν οργανισμοί που αξιοποιούν τις ενώσεις του θείου.
Με τη βοήθεια τηλεχειριζόμενων υποβρύχιων οχημάτων (ROV), οι ερευνητές επέστρεφαν συστηματικά στο ίδιο σημείο επί 15 χρόνια, καταγράφοντας εικόνες υψηλής ανάλυσης και δημιουργώντας τρισδιάστατες απεικονίσεις του σκελετού με εξαιρετική ακρίβεια.
Τα ευρήματα έδειξαν ότι μεταξύ 2012 και 2023 η κάτω γνάθος της φάλαινας μειώθηκε κατά 1,4%, ενώ οι σπόνδυλοι παρουσίασαν μείωση έως και 7,8%. Παράλληλα, πάνω στα οστά αναπτύχθηκε ένα χαρακτηριστικό λευκό μικροβιακό στρώμα θειόφιλων βακτηρίων.
Τα «σκουλήκια-ζόμπι» και η ζωή γύρω από τα οστά
Κατά τα πρώτα χρόνια της έρευνας οι επιστήμονες κατέγραψαν την παρουσία των λεγόμενων «σκουληκιών-ζόμπι», οργανισμών που τρυπούν και καταναλώνουν τα οστά των φαλαινών.
Ωστόσο, όσο περνούσαν τα χρόνια, τα συγκεκριμένα είδη εξαφανίστηκαν και τη θέση τους πήραν άλλοι οργανισμοί που συνδέονται με το θειόφιλο στάδιο, όπως σωληνοσκώληκες και ειδικά δίθυρα μαλάκια.
Η συνεχής παρουσία αυτών των ειδών αποδεικνύει ότι τα κουφάρια των φαλαινών μπορούν να λειτουργούν ως «νησίδες ζωής» στον βαθύ ωκεανό για πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα απ’ ό,τι θεωρούσαν οι επιστήμονες μέχρι σήμερα.
Ένα οικοσύστημα που μπορεί να διαρκεί δεκαετίες
Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της έρευνας, το θειόφιλο στάδιο της συγκεκριμένης φάλαινας διαρκεί ήδη περισσότερα από 21 χρόνια και ενδέχεται να συνεχιστεί για τουλάχιστον μία ακόμη δεκαετία.
Η ανακάλυψη αυτή ενισχύει την άποψη ότι τα κουφάρια των μεγάλων κητωδών αποτελούν κρίσιμους «σταθμούς» για την επιβίωση πολλών θαλάσσιων οργανισμών, προσφέροντας καταφύγιο και τροφή σε είδη που ζουν στα μεγάλα βάθη.
Η κλιματική αλλαγή μπορεί να αλλάξει τα πάντα
Οι ερευνητές προειδοποιούν, πάντως, ότι η κλιματική αλλαγή ενδέχεται να επηρεάσει σημαντικά αυτή τη διαδικασία.
Η επέκταση των θαλάσσιων περιοχών με χαμηλή συγκέντρωση οξυγόνου μπορεί να δυσκολέψει την εγκατάσταση οργανισμών όπως τα «σκουλήκια-ζόμπι», γεγονός που θα επηρεάσει ολόκληρη την αλυσίδα αποσύνθεσης των οστών.
Όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να οδηγήσει σε μείωση της βιοποικιλότητας που αναπτύσσεται γύρω από τα κουφάρια των φαλαινών, επηρεάζοντας άγνωστες μέχρι σήμερα ισορροπίες στα οικοσυστήματα των μεγάλων θαλάσσιων βάθων.