Σαν σήμερα, 23 Απριλίου 1821, σημειώθηκε μία από τις πρώτες και πιο καθοριστικές συγκρούσεις του Εθνικού Ξεσηκωμού, στη γέφυρα της Αλαμάνας στον Σπερχειό ποταμό, κοντά στις Θερμοπύλες.
Την περίοδο εκείνη, η Ανατολική Ρούμελη βρισκόταν σε έντονη επαναστατική κινητικότητα, όπως και η υπόλοιπη Στερεά Ελλάδα και η Πελοπόννησος. Ο Αθανάσιος Διάκος είχε ήδη αναπτύξει δράση καταλαμβάνοντας Λιβαδειά, Θήβα και Αταλάντη, χωρίς όμως να καταφέρει να ελέγξει τη Λαμία (Ζητούνι), καθώς οι τοπικές ισορροπίες δεν είχαν ακόμη ξεκαθαρίσει πλήρως.
Η οθωμανική διοίκηση, με τον Χουρσίτ Πασά απασχολημένο στην Ήπειρο απέναντι στον Αλή Πασά, ανέθεσε στους Ομέρ Βρυώνη και Κιοσέ Μεχμέτ την καταστολή της επανάστασης στη Ρούμελη και την προώθηση των δυνάμεών τους προς την Πελοπόννησο για την ενίσχυση των επιχειρήσεων στην Τριπολιτσά.
Στα μέσα Απριλίου 1821, περίπου 8.000 Οθωμανοί στρατιώτες στρατοπέδευσαν στο Λιανοκλάδι, δημιουργώντας άμεση απειλή για τις επαναστατημένες περιοχές.
Σε σύσκεψη στις 20 Απριλίου στους Καμποτάδες αποφασίστηκε η άμυνα στα περάσματα του Σπερχειού. Οι ελληνικές δυνάμεις, περίπου 1.500 άνδρες συνολικά, μοιράστηκαν σε τρία σημεία: ο Πανουργιάς οχυρώθηκε στα υψώματα της Χαλκωμάτας, ο Δυοβουνιώτης στη χαράδρα του Γοργοποτάμου και ο Διάκος ανέλαβε την άμυνα στη γέφυρα της Αλαμάνας.
Στις 23 Απριλίου, οι Οθωμανοί εξαπέλυσαν ταυτόχρονη επίθεση. Οι δυνάμεις του Πανουργιά και του Δυοβουνιώτη αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν απέναντι στην αριθμητική υπεροχή του Ομέρ Βρυώνη, με αποτέλεσμα το κύριο βάρος της επίθεσης να στραφεί στον Διάκο και τους περίπου 500 άνδρες του στην Αλαμάνα.
Παρά τις προτάσεις των συμπολεμιστών του να αποχωρήσει, ο Διάκος επέλεξε να παραμείνει και να δώσει μάχη μέχρι τέλους με μικρή δύναμη, σε μια σύγκρουση που συχνά παραλληλίζεται με ηρωικές μορφές της αρχαιότητας. Κατά τη διάρκεια της τραυματίστηκε σοβαρά, ενώ η αντίστασή του κατέρρευσε μετά από σφοδρή πίεση των οθωμανικών δυνάμεων και τη σύλληψή του.
Ο απολογισμός της σύγκρουσης ήταν βαρύς, με εκατοντάδες απώλειες και από τις δύο πλευρές. Την επόμενη ημέρα, ο Διάκος μεταφέρθηκε στη Λαμία όπου εκτελέστηκε με ιδιαίτερα σκληρό τρόπο, γεγονός που προκάλεσε μεγάλη συγκίνηση και καταγράφηκε ως μία από τις πιο δραματικές στιγμές της Επανάστασης.
Παρά την ήττα, η μάχη της Αλαμάνας είχε σημαντική στρατηγική επίδραση, καθώς καθυστέρησε την προέλαση των οθωμανικών δυνάμεων, επιτρέποντας στον Οδυσσέα Ανδρούτσο την ανασύνταξη της ελληνικής άμυνας στο Χάνι της Γραβιάς και προετοιμάζοντας το έδαφος για επόμενες κρίσιμες συγκρούσεις της Επανάστασης.
…