Η προοπτική συνέχισης μιας εκεχειρίας στη Μέση Ανατολή, που όμως λήγει το βράδυ της Τετάρτης, επαναφέρει στο προσκήνιο κρίσιμα ερωτήματα για τις διεθνείς αγορές. Οι οικονομικοί αναλυτές δεν γνωρίζουν εάν πρόκειται για την αρχή μιας σταθερής αποκλιμάκωσης ή για μια εύθραυστη ανάπαυλα πριν από μια νέα ένταση. Η απάντηση δεν είναι μονοσήμαντη, καθώς οι οικονομικές επιπτώσεις εξαρτώνται από τη διάρκεια, την έκταση και κυρίως την αξιοπιστία της εκεχειρίας.
- του Βασίλη Κορκίδη – Πρόεδρος ΕΒΕΠ
Το πρώτο και άμεσο αποτέλεσμα των ενδείξεων αποκλιμάκωσης είναι ήδη ορατό στις αγορές ενέργειας. Η υποχώρηση των τιμών του πετρελαίου, μετά τις διαβεβαιώσεις ότι τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ανοικτά, καταδεικνύει πόσο έντονα είχε ενσωματωθεί το γεωπολιτικό ρίσκο στις τιμές. Η ενέργεια λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής στην οικονομία και κάθε αποκλιμάκωση στις τιμές της μεταφράζεται σε χαμηλότερο κόστος παραγωγής, μεταφορών και τελικά σε ηπιότερες πληθωριστικές πιέσεις.
Ωστόσο, η εμπειρία των τελευταίων μηνών αποδεικνύει ότι η οικονομία δεν επιστρέφει αυτομάτως στην κανονικότητα με μια προσωρινή συμφωνία. Η ναυτιλία, οι ασφαλιστικές εταιρείες και οι αλυσίδες εφοδιασμού λειτουργούν με βάση την αξιολόγηση κινδύνου και όχι μόνο τις διπλωματικές εξελίξεις. Ακόμη και σε συνθήκες εκεχειρίας, τα ασφάλιστρα κινδύνου εξακολουθούν να είναι αυξημένα, τα πλοία επιλέγουν εναλλακτικές διαδρομές και οι χρόνοι παράδοσης παραμένουν επιμηκυμένοι. Με άλλα λόγια, το κόστος της αβεβαιότητας επιβιώνει της ίδιας της σύγκρουσης.
Σε αυτό το πλαίσιο της προσωρινής ανακωχής διαμορφώνονται τρία βασικά σενάρια για την οικονομία. Το πρώτο είναι το αισιόδοξο σενάριο μιας σταθερής και διατηρήσιμης εκεχειρίας. Σε αυτή την περίπτωση, οι τιμές της ενέργειας αποκλιμακώνονται σταδιακά, τα ναύλα υποχωρούν και οι εφοδιαστικές αλυσίδες επανέρχονται σε πιο ομαλούς ρυθμούς. Η ευρωπαϊκή οικονομία, που ήδη αντιμετωπίζει χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, θα μπορούσε να επωφεληθεί από μια τέτοια εξέλιξη, καθώς θα μειώνονταν οι πιέσεις στο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών και στο κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων. Για την Ελλάδα τα οφέλη θα ήταν πολλαπλά: από τη μείωση του ενεργειακού κόστους έως τη βελτίωση των προοπτικών για τον τουρισμό και το εμπόριο.
Το δεύτερο και πιο ρεαλιστικό σενάριο είναι αυτό της «παγωμένης εκεχειρίας». Δηλαδή μιας κατάστασης όπου οι εχθροπραξίες περιορίζονται, αλλά η αβεβαιότητα παραμένει. Σε αυτή την περίπτωση, οι αγορές ενέργειας σταθεροποιούνται, αλλά δεν επιστρέφουν στα προ κρίσης επίπεδα, ενώ οι μεταφορές και τα logistics συνεχίζουν να λειτουργούν υπό καθεστώς αυξημένου κόστους. Οι επιχειρήσεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν πιέσεις, οι καταναλωτές δεν βλέπουν άμεση αποκλιμάκωση στις τιμές και ο πληθωρισμός υποχωρεί με αργούς ρυθμούς. Για την ελληνική οικονομία, αυτό μεταφράζεται σε μια περίοδο προσαρμογής, όπου η ανάπτυξη συνεχίζεται αλλά με περιορισμένη δυναμική και με τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις να βρίσκονται στο επίκεντρο των πιέσεων.
Το τρίτο και δυσμενές σενάριο αφορά την αποτυχία της εκεχειρίας και την επανεκκίνηση της σύγκρουσης. Σε αυτή την εκδοχή, οι αγορές αντιδρούν άμεσα με νέα άνοδο στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, αύξηση των ναύλων και επιδείνωση των συνθηκών στην εφοδιαστική αλυσίδα. Η Ευρώπη θα βρεθεί αντιμέτωπη με τον κίνδυνο στασιμοπληθωρισμού, δηλαδή συνδυασμού χαμηλής ανάπτυξης και υψηλού πληθωρισμού. Για την Ελλάδα, μια τέτοια εξέλιξη θα σήμαινε νέα πίεση στο κόστος ζωής, αυξημένο ενεργειακό κόστος για τις επιχειρήσεις και επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η εκεχειρία αποτέλεσε μια θετική εξέλιξη, αλλά από μόνη της δεν επαρκεί ως συνθήκη για οικονομική ομαλοποίηση. Η διεθνής οικονομία λειτουργεί με χρονικές υστερήσεις και οι αγορές χρειάζονται σαφή και διατηρήσιμα σήματα σταθερότητας για να επανέλθουν πλήρως. Σε αυτό το περιβάλλον, η στρατηγική των επιχειρήσεων αλλά και των κυβερνήσεων οφείλει να παραμείνει προσανατολισμένη στη διαχείριση κινδύνου, στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας και στη διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας και εφοδιασμού.
Άλλωστε, όσο τα Στενά του Ορμούζ «ανοιγοκλείνουν» και οι τιμές του πετρελαίου «ανεβοκατεβαίνουν», θα κρατούν όμηρο την παγκόσμια οικονομία. Η Μέση Ανατολή εξακολουθεί να αποτελεί τον πιο κρίσιμο γεωοικονομικό κόμβο για την παγκόσμια οικονομία. Η εκεχειρία μπορεί να λειτουργήσει ως ανάσα, αλλά η πραγματική πρόκληση είναι η επέκτασή της και η μετατροπή της σε σταθερή ειρήνη. Μέχρι τότε η οικονομία θα συνεχίσει να κινείται στη λεπτή γραμμή μεταξύ αποκλιμάκωσης και αβεβαιότητας.
…