Σε μια Ευρώπη όπου οι μεταναστευτικές προκλήσεις απαιτούν συλλογικές αποφάσεις, ο άτυπος «πόλεμος» Βορρά και Νότου κορυφώνεται χωρίς καν να γίνεται ευρέως αντιληπτός από τις Βρυξέλλες. Η συνάντηση των υπουργών Εσωτερικών και Μετανάστευσης από έξι βόρειες χώρες – χωρίς καμία συμμετοχή από τις χώρες πρώτης υποδοχής του Νότου – σηματοδοτεί έναν διχασμό που ενδέχεται να έχει μακροπρόθεσμες συνέπειες για την ΕΕ.
Η βαυαρική συνάντηση της 18ης Ιουλίου, υπό την αιγίδα του Γερμανού υπουργού Εσωτερικών Αλεξάντερ Ντόμπριντ, επιβεβαίωσε την πρόθεση των «Βορείων» να χαράξουν αυστηρή αντιμεταναστευτική γραμμή ερήμην των «Νοτίων». Η Λιβύη, η Μεσόγειος και τα θαλάσσια σύνορα απουσίαζαν πλήρως από την ατζέντα, ενώ η έμφαση δόθηκε στις επιστροφές μεταναστών, τις απελάσεις και τη διαχείριση των «δευτερογενών ροών».
Το πιο ανησυχητικό όμως είναι η σαφής επιμονή για επιστροφές ακόμα και εντός της ΕΕ, παρακάμπτοντας το δίκαιο προστασίας των προσφύγων και τις αρχές αλληλεγγύης. Οι «πρόθυμοι» εταίροι παρουσιάζουν τον εαυτό τους ως νέο μπλοκ πίεσης προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επιδιώκοντας να επιβάλουν μονομερή μέτρα χωρίς διάλογο ή συνεννόηση με τις χώρες που σηκώνουν το μεγαλύτερο βάρος.
Η ίδια τακτική φαίνεται και στη σκιώδη διπλωματία με το καθεστώς των Ταλιμπάν, όπου η Γερμανία επιδιώκει ανταλλαγή απελάσεων με έμμεση αναγνώριση του ισλαμικού καθεστώτος. Η αντίφαση είναι εξόφθαλμη: από τη μία πλευρά διώξεις σε ευάλωτες οικογένειες Γεζίντι, από την άλλη διαβουλεύσεις με ένα καθεστώς που καταπατά θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα.
Πίσω από όλα αυτά διαφαίνεται η πίεση της ακροδεξιάς στην κεντρική Ευρώπη, αλλά και η απόγνωση των κυβερνήσεων να διατηρήσουν τον έλεγχο των εσωτερικών πολιτικών εξελίξεων, ακόμα και εις βάρος της ευρωπαϊκής συνοχής.
Ο διαχωρισμός αυτός δεν είναι μόνο γεωγραφικός – είναι πολιτικός, θεσμικός και βαθιά ιδεολογικός. Αν δεν αντιμετωπιστεί άμεσα, η Ευρωπαϊκή Ένωση κινδυνεύει να απολέσει τον βασικό της πυρήνα: την ενότητα μέσα από την αλληλεγγύη.