Ο μεταστατικός καρκίνος του μαστού, δηλαδή η μορφή της νόσου που έχει ήδη εξαπλωθεί σε άλλα όργανα τη στιγμή που γίνεται η διάγνωση, συνεχίζει να αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τη σύγχρονη ογκολογία.
Νέα μεγάλη αμερικανική έρευνα που δημοσιεύτηκε στο JAMA Network Open καταγράφει μια ιδιαίτερα ανησυχητική εξέλιξη: Τα περιστατικά καρκίνου μαστού σταδίου IV κατά την πρώτη διάγνωση παρουσιάζουν σταθερή αύξηση τα τελευταία χρόνια, παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει σημειωθεί τόσο στις διαγνωστικές μεθόδους όσο και στις θεραπείες.
Η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος (Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) Θεοδώρα Ψαλτοπούλου και ο Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ) επισημαίνουν ότι η μελέτη βασίστηκε σε στοιχεία περισσότερων από 760.000 ασθενών στις ΗΠΑ, για το χρονικό διάστημα 2010-2021.
Σύμφωνα με τα δεδομένα, περίπου 44.000 ασθενείς είχαν μεταστατική νόσο ήδη από την πρώτη διάγνωση. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι ο de novo μεταστατικός καρκίνος μαστού – δηλαδή η νόσος που εντοπίζεται εξαρχής σε στάδιο IV – αυξάνεται κατά περίπου 1,2% ετησίως.
Ο καρκίνος του μαστού εξακολουθεί να είναι η πιο συχνή μορφή καρκίνου στις γυναίκες παγκοσμίως. Αν και τα περισσότερα περιστατικά ανιχνεύονται σε αρχικό στάδιο, σχεδόν το 30% των ασθενών θα εμφανίσει μεταστατική νόσο κάποια στιγμή στη ζωή του.
Η συγκεκριμένη μελέτη, ωστόσο, επικεντρώθηκε στους ασθενείς που εμφάνισαν μεταστάσεις ήδη από την πρώτη διάγνωση, χωρίς να έχει προηγηθεί εντοπισμένη μορφή της νόσου.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η αύξηση αυτή αφορά σχεδόν όλες τις ηλικιακές ομάδες και όλους τους υποτύπους καρκίνου μαστού, ενώ σημαντική άνοδος παρατηρήθηκε ακόμη και στους άνδρες.
Ιδιαίτερα έντονη ήταν η αύξηση στις γυναίκες κάτω των 40 ετών, όπου τα περιστατικά μεταστατικής νόσου αυξήθηκαν κατά περίπου 3,1% κάθε χρόνο.
Επιπλέον, η αύξηση εμφανίστηκε πιο έντονα σε επιθετικές μορφές της νόσου, όπως ο τριπλά αρνητικός καρκίνος μαστού (triple-negative breast cancer) και οι HER2-θετικοί όγκοι, οι οποίοι χαρακτηρίζονται από αυξημένη πιθανότητα πρώιμης μετάστασης.
Η έρευνα ανέδειξε επίσης σημαντικές κοινωνικές και φυλετικές ανισότητες, καθώς υψηλότερος κίνδυνος διαπιστώθηκε σε άτομα με χαμηλότερο κοινωνικοοικονομικό επίπεδο.
Τα στοιχεία αυτά αναδεικνύουν τη σημασία της πρόσβασης στον προσυμπτωματικό έλεγχο, στη μαστογραφία και στη γρήγορη διερεύνηση ύποπτων συμπτωμάτων.
Οι αιτίες πίσω από την αύξηση των περιστατικών δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι ενδέχεται να σχετίζονται με πολλούς παράγοντες, όπως η παχυσαρκία, οι αλλαγές στον τρόπο ζωής, ορμονικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες, αλλά και καθυστερήσεις στη διάγνωση.
Παράλληλα, η πανδημία COVID-19 φαίνεται πως επηρέασε αρνητικά τα προγράμματα πρόληψης, οδηγώντας σε αναβολές μαστογραφιών και άλλων διαγνωστικών εξετάσεων, γεγονός που πιθανόν συνέβαλε στην αύξηση των διαγνώσεων σε προχωρημένο στάδιο.
Παρότι η τάση αυτή προκαλεί ανησυχία, υπάρχουν και θετικά μηνύματα. Η επιβίωση των ασθενών με μεταστατικό καρκίνο μαστού παρουσιάζει σταδιακή βελτίωση, κυρίως χάρη στις νέες στοχευμένες θεραπείες και την ανοσοθεραπεία.
Οι HER2-θετικοί όγκοι, για παράδειγμα, έχουν πλέον καλύτερη πρόγνωση σε σχέση με το παρελθόν, λόγω της ανάπτυξης αποτελεσματικών anti-HER2 θεραπειών, όπως τα μονοκλωνικά αντισώματα και τα antibody-drug conjugates (ADCs).
Αντίστοιχα, στους ορμονοευαίσθητους καρκίνους, οι αναστολείς CDK4/6 έχουν μεταβάλει σημαντικά τη φυσική πορεία της νόσου.
Ωστόσο, η πρόοδος δεν είναι ίδια για όλους τους υποτύπους. Στον τριπλά αρνητικό καρκίνο μαστού, τα θεραπευτικά αποτελέσματα παραμένουν περιορισμένα, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη για ανάπτυξη νέων θεραπευτικών επιλογών και πιο αποτελεσματικών βιοδεικτών.
Σήμερα, ο μεταστατικός καρκίνος μαστού δεν θεωρείται απαραίτητα μια άμεσα θανατηφόρα ασθένεια, καθώς σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να αντιμετωπιστεί ως χρόνια νόσος με μακροχρόνιο έλεγχο.
Παρόλα αυτά, το βασικό συμπέρασμα της μελέτης παραμένει σαφές: Η έγκαιρη διάγνωση εξακολουθεί να είναι ο σημαντικότερος παράγοντας για καλύτερη πρόγνωση.
Η ενίσχυση των προγραμμάτων πρόληψης, η σωστή ενημέρωση του πληθυσμού και η ισότιμη πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας αποτελούν κρίσιμα βήματα για τη μείωση των διαγνώσεων σε προχωρημένο στάδιο και τον περιορισμό της μεταστατικής νόσου.