Από τα πεδία μάχης του Βιετνάμ μέχρι την κορυφή του παγκόσμιου επιχειρείν, η διαδρομή του Φρεντ Σμιθ μοιάζει βγαλμένη από κινηματογραφικό σενάριο. Ο ιδρυτής της FedEx δεν ήταν απλώς ένας επιτυχημένος επιχειρηματίας, ήταν ένας άνθρωπος που διαμόρφωσε εκ νέου τον τρόπο με τον οποίο κινείται ο κόσμος.
Αντιμετωπίζοντας από νεαρή ηλικία σοβαρές προκλήσεις υγείας, υπηρετώντας ως αξιωματικός στον Vietnam War και επιστρέφοντας σε μια Αμερική γεμάτη ευκαιρίες αλλά και ανταγωνισμό, μετέτρεψε μια φαινομενικά απλή ιδέα —την ταχεία και αξιόπιστη μεταφορά δεμάτων— σε μια αυτοκρατορία δισεκατομμυρίων.
Όταν έφυγε από τη ζωή το 2025, σε ηλικία 80 ετών, άφησε πίσω του όχι μόνο μια εταιρεία-κολοσσό, αλλά και μια κληρονομιά καινοτομίας, επιμονής και ρίσκου.
Από ένα φιλόδοξο όραμα που κάποτε αμφισβητήθηκε, μέχρι την καθιέρωσή του στη λίστα των δισεκατομμυριούχων του Forbes, η ιστορία του Φρεντ Σμιθ είναι μια υπενθύμιση ότι οι μεγάλες ιδέες απαιτούν θάρρος και συχνά γεννιούνται μέσα από τις πιο δύσκολες συνθήκες.
Στη λίστα του Forbes σε ηλικία 32 ετών
Ο Σμιθ ήταν ένας οραματιστής που εντόπισε νωρίς την ανάγκη για μια αεροπορική εταιρεία αποκλειστικά για εμπορευματικές μεταφορές για την αποστολή δεμάτων σε όλο τον κόσμο — στοιχηματίζοντας έξυπνα ότι τα επιβατικά αεροσκάφη δεν θα μπορούσαν ποτέ να χειριστούν όλες τις αποστολές του κόσμου.
Αλλά η επιτυχία του δεν ήταν καθόλου βέβαιη. Όταν το Forbes δημοσίευσε το προφίλ του τον Μάρτιο του 1977, ήταν ένας 32χρονος επιχειρηματίας που χρησιμοποιούσε ακόμα μικρά αεροσκάφη για τη μεταφορά δεμάτων σε όλη τη χώρα.
Ήλπιζε να κερδίσει την έγκριση της κυβέρνησης για να αναβαθμίσει σε μεγάλα αεροπλάνα, και οι ιδιωτικοί επενδυτές του φαινόταν να γίνονται ανυπόμονοι. «Θα γίνει [η FedEx] μια εταιρεία 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων;» ρωτήσανε.
Κατέληξε να εντάξει την FedEx στο χρηματιστήριο ένα χρόνο και την μεγάλωσε σε έναν πραγματικό γίγαντα για πέντε δεκαετίες στο τιμόνι.
Μέχρι τη στιγμή που παραιτήθηκε από τη θέση του Διευθύνοντος Συμβούλου το 2022, σε ηλικία 77 ετών, η κεφαλαιοποίηση της FedEx είχε ξεπεράσει τα 50 δισεκατομμύρια δολάρια. Δραστηριοποιείται σε περισσότερες από 220 χώρες και είχε έσοδα 87,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων το 2024.
Ο ίδιος παρέμεινε εκτελεστικός πρόεδρος μέχρι τον θάνατό του. Η περιουσία του εκτιμάται σε 5,3 δισεκατομμύρια δολάρια.
Η ιστορία ζωής του Αμερικανού Μίδα
Η επιβίωση ενάντια σε απίστευτες πιθανότητες, ήταν μια συνήθεια για τον 32χρονο Φρεντ Σμιθ, γιο ενός πλούσιου επιχειρηματία από το Τενεσί, ο οποίος πέθανε, όταν ο εκείνος ήταν τεσσάρων ετών.
Ως μικρό αγόρι στο Μέμφις, ο Φρεντ έπασχε από μια ασθένεια των οστών, έμαθε να αμύνεται ενάντια στους νταήδες κουνώντας το δεκανίκι του. Θεραπεύτηκε στην ηλικία των δέκα ετών, έγινε εξαιρετικός ποδοσφαιριστής, έμαθε να πετάει στα 15.
Στο Βιετνάμ, όπου υπηρέτησε δύο θητείες συνολικά 27 μηνών, κέρδισε πέντε μετάλλια. Ως διοικητής λόχου πεζοναυτών, επέζησε σχεδόν ως εκ θαύματος σε μια ενέδρα.
Χωρίς το κράνος, τη χειροβομβίδα και το πιστόλι του, ο Σμιθ ανέσυρε ένα περίστροφο που βρήκε κοντά του για να σκοτώσει τον επιτιθέμενο Βιετκόνγκ. «Φοβήθηκα τόσο πολύ που σημάδεψα το κεφάλι του και χτύπησα το γόνατό του», είπε.
Στη δεύτερη θητεία του στο Βιετνάμ, υπηρέτησε ως πιλότος αεροσκαφών προώθησης, επιβιώνοντας σε πάνω από 200 αποστολές επίγειας υποστήριξης. Όλα αυτά ήταν απλώς μια προθέρμανση για την απίστευτα τολμηρή περιπέτεια που επρόκειτο να ξεκινήσει στον επιχειρηματικό κόσμο.
Επιστρέφοντας από το Βιετνάμ, σύντομα ξεκίνησε αυτό που αποδείχθηκε η μεγαλύτερη συμφωνία startup επιχειρηματικών κεφαλαίων που δοκιμάστηκε ποτέ στις ΗΠΑ – την Federal Express Corp.
«Έχω βαρεθεί τόσο πολύ την καταστροφή και την ανατίναξη πραγμάτων — σε ανθρώπους που δεν είχα τίποτα εναντίον τους — που επέστρεψα αποφασισμένος να κάνω κάτι εποικοδομητικό», έλεγε.
Σε αυτό το σημείο, επέστρεψε σε μια ιδέα που τον είχε γοητεύσει όταν ήταν φοιτητής στο Γέιλ στα μέσα της δεκαετίας του ’60. Σε ένα μάθημα οικονομικών, ο καθηγητής συμφώνησε με την επικρατούσα θεωρία ότι οι αερομεταφορές εμπορευμάτων ήταν το κύμα του μέλλοντος και θα αποτελούσαν την κύρια πηγή εσόδων για τις αεροπορικές εταιρείες.
Έγραψε μια εργασία στην οποία διαφωνούσε. «Με τίποτα», είπε, «επειδή τα πρότυπα των δρομολογίων των επιβατών ήταν λανθασμένα για τις εμπορευματικές μεταφορές και επειδή το κόστος δεν θα μειωνόταν με τον όγκο».
Ο μόνος τρόπος με τον οποίο θα λειτουργούσαν οι αερομεταφορές εμπορευμάτων, τόνιζε στην έκθεση, ήταν μέσω ενός εντελώς νέου συστήματος που θα έφτανε τόσο σε μικρότερες όσο και σε μεγάλες πόλεις και θα είχε σχεδιαστεί για δέματα, όχι για ανθρώπους.
Το επιχείρημά του ήταν απλό: Οι αερομεταφορές εμπορευμάτων θα λειτουργούσαν μόνο σε ένα σύστημα που έχει σχεδιαστεί ειδικά για αυτές, όχι ως απλό πρόσθετο στην εξυπηρέτηση επιβατών.
Ο καθηγητής έδωσε στην εργασία χαμηλό βαθμό. Κοιτάζοντας πίσω, ο Σμιθ αστειευόταν: «Ήμουν ένας άθλιος μαθητής — όπως ο Ουίνστον Τσώρτσιλ».
Η ιδέα του που αναγεννήθηκε αργότερα, ήταν να ξεκινήσει μια αεροπορική εταιρεία αποκλειστικά για εμπορευματικές μεταφορές που θα πετούσε κυρίως τη νύχτα, όταν τα αεροδρόμια δεν θα ήταν υπερφορτωμένα.
Θα μετέφερε μικρά, υψηλής προτεραιότητας δέματα, όταν η ταχύτητα παράδοσης ήταν πιο σημαντική από το κόστος. Θα έφερνε όλα τα εμπορεύματα σε ένα κεντρικό σημείο (Μέμφις) και στη συνέχεια θα τα μοίραζε στους τελικούς προορισμούς.
Με αυτόν τον τρόπο, η εταιρεία του θα μπορούσε να απελευθερώσει ένα πλήρες φορτίο αεροπλάνων για μια μικρότερη πόλη, ας πούμε το Cedar Rapids της Αϊόβα, επειδή θα ενοποιούσε όλες τις αποστολές του στην κεντρική αποθήκη.
Δεν επρόκειτο για μια συνηθισμένη νεοσύστατη επιχείρηση αξίας 1 ή 2 εκατομμυρίων δολαρίων. Αυτό που πρότεινε ήταν η δημιουργία, μονομιάς, ενός ολόκληρου πανεθνικού συστήματος. «Ήμουν αφελής», έλεγε. «Πίστευα ότι μια καλή ιδέα θα προσέλκυε όλα τα χρήματα. Μέχρι να διαπιστώσω ότι δεν ήταν αλήθεια, είχα φτάσει τόσο μακριά που δεν μπορούσα να σταματήσω».
Ο στόλος των Falcons
Μακρές και επίπονες ακροάσεις ενώπιον του Συμβουλίου Πολιτικής Αεροναυτικής ήταν στο προσκήνιο. Ευτυχώς υπήρχε ένα παραθυράκι: Τα αεροπλάνα με ωφέλιμο φορτίο κάτω των 7.500 λιβρών δεν χρειάζονταν άδεια CAB για να λειτουργήσουν. Ο Σμιθ προχώρησε και συγκέντρωσε έναν στόλο από μικρά Falcons γαλλικής κατασκευής, με ταχύτητα 550 μιλίων την ώρα, κατασκεύασε μια κύρια βάση στο Μέμφις και άρχισε να εξυπηρετεί 75 αεροδρόμια.
Τα Falcons της Nightly Federal παραλάμβαναν δέματα σε κάθε ένα από τα αεροδρόμια, τα πετούσαν στο Μέμφις και στη συνέχεια τα ταξινομούσαν για άμεση επαναποστολή σε άλλες πόλεις. Στο άλλο άκρο, φορτηγά της Federal τα μετέφεραν γρήγορα στους προορισμούς τους. Με λίγη τύχη, μια αποστολή που είχε γίνει μέχρι το απόγευμα, έφτανε στον πελάτη μέχρι το επόμενο μεσημέρι.
Οι επιχειρήσεις ξεκίνησαν τον Απρίλιο του 1973. Στην αρχή οι ζημίες ήταν τρομακτικές. Στους πρώτους 26 μήνες έφτασαν τα 29 εκατομμύρια δολάρια. Οι επενδυτές άρχισαν να ανησυχούν.
Η Federal δεν ανταποκρινόταν στις προβλέψεις του. Υπήρχαν συζητήσεις για την απομάκρυνσή του. Οι ίδιες οι αδερφές του, τον μηνύουν για εσφαλμένη επένδυση της οικογενειακής περιουσίας. Αλλά ο Άρθουρ Μπας, επικεφαλής λειτουργιών της Federal, στάθηκε στο πλευρό του Σμιθ.
Ο Μπας, 44 ετών, πιλότος και σύμβουλος αεροπορικών εταιρειών, βελτίωσε σταδιακά τα χρονοδιαγράμματα παραδόσεων και εταιρία άρχισε να ανακάμπτει από την ύφεση.
Σπάνια στην ιστορία μια εταιρεία έφτασε από το μηδέν σε αυτό το μέγεθος τόσο γρήγορα
Η Federal μετρούσε πλέον χιλιάδες τακτικούς πελάτες. Ο μεγαλύτερος ήταν η Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ, η οποία χρησιμοποιεί την αεροπορική εταιρία για την αποστολή των ανταλλακτικών που χρειάζονται τα αεροπλάνα της για να συνεχίσουν να πετούν. Ένας άλλος σημαντικός πελάτης: η International Business Machines Corp.
Άλλες μεταφορές που περιλαμβάνονται, είναι αποστολές φιλμ, αίματος, μεταμοσχεύσεων οργάνων και φαρμάκων.
Για να αντιμετωπίσει τον ανταγωνισμό, έχει αναπτύξει ένα σύστημα τιμολόγησης δύο επιπέδων. Σε διαδρομές όπου υπάρχει σοβαρός ανταγωνισμός, η Federal προσπαθεί να κάνει χαμηλότερες τιμές από την Emery έως και 10%. Αποσβένει τα ποσά σε αποκλειστικές διαδρομές χρεώνοντας υψηλότερες τιμές — υποστηρίζοντας ότι η υπηρεσία υψηλότερης τιμής είναι καλύτερη από την κακή υπηρεσία για αυτές τις πόλεις.
Ο 10 απίθανες ιστορίες του Φρεντ Σμιθ
Μια άλλη αρχή που εφάρμοσε στη FedEx ήταν να διασφαλίζει ότι κάθε εργαζόμενος αισθάνεται ότι μπορεί να συμμετάσχει στην επιτυχία της εταιρείας.
Οι διευθυντές της εκπαιδεύονται προσεκτικά για να διασφαλίζουν τον σεβασμό προς όλους τους υπαλλήλους και η απόδοσή τους παρακολουθείται. Αξιολογούνται ετησίως τόσο από τους προϊσταμένους όσο και από τους εργαζόμενους, ώστε να υπάρχουν καλές σχέσεις μεταξύ όλων των επιπέδων της εταιρείας.
Ο Σμιθ πίστευε ότι η δίκαιη μεταχείριση ενσταλάζει την αφοσίωση στην εταιρεία και ότι η αφοσίωση στην εταιρείακ πάντα αποδίδει καρπούς, όπως αναφέρει το Forbes.
1. Το να μην προσπαθήσεις εγγυάται αποτυχία. Ο Φρεντ Σμιθ πέρασε τα παιδικά του χρόνια φορώντας σιδεράκια στα πόδια. Οι γιατροί έλεγαν ότι δεν θα περπάτησε ποτέ κανονικά. Μέσα από χιλιάδες ώρες βασανιστικής θεραπείας, δεν περπάτησε απλώς. Έγινε αθλητής του πανεπιστημίου.
«Ο φόβος της αποτυχίας δεν πρέπει ποτέ να είναι λόγος για να μην δοκιμάσεις κάτι», θα έλεγε αργότερα.
2. Τα κίνητρα έχουν σημασία. Ο κόμβος του Μέμφις ήταν μια νυχτερινή καταστροφή. Τα αεροπλάνα έπρεπε να προσγειώνονται, να ξεφορτώνουν, να ταξινομούν και να επαναφορτώνουν σε ώρες. Τίποτα δεν λειτουργούσε μέχρι που κάποιος πρόσεξε το προφανές: πλήρωναν τους εργάτες με την ώρα. Όσο περισσότερο χρειαζόταν, τόσο περισσότερα κέρδιζαν. Η FedEx άλλαξε σε πληρωμή με τη βάρδια. Ίδιος μισθός, πήγαινε σπίτι όταν τελειώσεις. Η διαδικασία ξαφνικά έγινε κουραστική. Ο Τσάρλι Μάνγκερ λάτρεψε αυτή την ιστορία:«Ποτέ, μα ποτέ, μην σκέφτεσαι κάτι άλλο όταν θα έπρεπε να σκέφτεσαι τη δύναμη των κινήτρων».
3. Η αφοσίωση κερδίζεται στα χαρακώματα. Στο Βιετνάμ, ο Φρεντ έμαθε ότι οι στρατιώτες δεν πολεμούν για τους πολιτικούς, πολεμούν για το άτομο που είναι δίπλα τους. Χρόνια αργότερα, όταν η FedEx έμεινε από χρήματα, οι υπάλληλοι εργάζονταν άμισθοι. Οι πιλότοι χρησιμοποιούσαν προσωπικές πιστωτικές κάρτες για καύσιμα. Όχι επειδή έπρεπε. Λόγω της αφοσίωσης που κερδήθηκε στα χαρακώματα.
4. Γίνε μια μηχανή μάθησης. Ο Φρεντ Σμιθ διάβαζε τέσσερις ώρες την ημέρα. Κάθε μέρα.
«Οι άνθρωποι που υποτίθεται ότι έχουν όραση αφιερώνουν πολύ χρόνο διαβάζοντας και συλλέγοντας πληροφορίες, και στη συνέχεια τις συνθέτουν μέχρι να καταλήξουν σε μια ιδέα», όπως έλεγε. Όλο αυτό το διάβασμα του έδειξε κάτι που κανείς άλλος δεν έβλεπε: οι άνθρωποι σύντομα θα ενδιαφέρονταν περισσότερο για την παρακολούθηση του δέματος τους, παρά για την γρήγορη παραλαβή του.
5. Φροντίστε τους ανθρώπους σας και θα σας φροντίσουν κι αυτοί. Το 1974, επενδυτές κινήθηκαν για να απολύσουν τον Φρεντ Σμιθ. Κάθε ανώτερος αξιωματικός υπέγραψε την ίδια επιστολή: απολύστε τον και όλοι θα αποχωρήσουμε.
Σε έναν μάλιστα προσφέρθηκε η προεδρία ως δωροδοκία. (Αρνήθηκε.) Αυτό ήταν Άνθρωποι-Εξυπηρέτηση-Κέρδος στην πράξη. Η σειρά αυτών των λέξεων είναι σημαντική. Πρώτα οι άνθρωποι, μετά η εξυπηρέτηση και μετά το κέρδος. Όχι το αντίστροφο. Οι περισσότερες εταιρείες το βάζουν σε αφίσες παρακίνησης. Στη FedEx, οι άνθρωποι στοιχηματίζουν την καριέρα τους σε αυτό.
6. Η αξιοπιστία είναι σπάνια. Η ταχύτητα χωρίς προβλεψιμότητα είναι άχρηστη. Η FedEx εγγυήθηκε παράδοση εντός μιας ημέρας ή επιστροφή χρημάτων, ένα κατόρθωμα που φαινόταν αδύνατο εκείνη την εποχή. Η εγγύηση δημιούργησε εμπιστοσύνη με τους πελάτες και εσωτερική λογοδοσία. Δεν υπήρχαν δικαιολογίες.
7. Όλα μέσα ή όλα έξω. Σε μια κομβική στιγμή η FedEx είχε μόλις 5.000 δολάρια να της απομένουν. Τα αεροπλάνα χρειάζονταν 24.000 δολάρια για να πετάξουν τη Δευτέρα. Έτσι, ο Φρεντ Σμιθ πήρε τα πέντε χιλιάδες δολάρια στο Λας Βέγκας και τα μετέτρεψε σε 27.000 δολάρια στο μπλακτζάκ.
Όταν οι επενδυτές άκουσαν αυτή την ιστορία, δεν είδαν πρόβλημα τζόγου. Είδαν έναν ιδρυτή που είχε ήδη στοιχηματίσει την κληρονομιά του, το σπίτι του, τα πάντα, και εξακολουθούσε να αγωνίζεται. Δύο εβδομάδες αργότερα, του έδωσαν 11 εκατομμύρια δολάρια.
8. Η εμπιστοσύνη χτίζεται με σταγόνες και αδειάζει σε κουβάδες. Όταν ο Φρεντ Σμιθ αγόρασε την Flying Tigers, αντιμετώπισε μια επιλογή: να προστατεύσει την αρχαιότητα των πιλότων της Tigers ή τους δικούς του πιλότους της FedEx; Επέλεξε την Tigers. Οι πιλότοι της FedEx -αυτοί που είχαν σώσει την εταιρεία του με τις πιστωτικές τους κάρτες- το ονόμασαν «προδοσία». Η FedEx ανέκαμψε οικονομικά, αλλά η επιχειρηματική «οικογένεια» ήταν νεκρή.
9. Αποτέλεσμα υπέρ του εγωισμού. Η FedEx έχασε 629 εκατομμύρια δολάρια στην Ευρώπη, επειδή ο Σμιθ υπέθεσε ότι οι Ευρωπαίοι ήθελαν παράδοση σε μια νύχτα. Δεν το έκαναν. Οι χώρες τους ήταν αρκετά μικρές ώστε τα κανονικά φορτηγά να λειτουργούν μια χαρά.
Αντί να διπλασιάσει τις δαπάνες για να σώσει την αξιοπιστία του, κατέστρεψε ολόκληρη την επιχείρηση. Οι περισσότεροι διευθύνοντες σύμβουλοι θα είχαν ρίξει άλλο ένα δισεκατομμύριο στο πρόβλημα αντί να παραδεχτούν ότι έκαναν λάθος. Μπερδεύουν το πείσμα με τη δύναμη. Αλλά ο Σμιθ είχε μάθει από την στρατιωτική ιστορία: μερικές φορές οι πιο έξυπνοι στρατηγοί είναι αυτοί που ξέρουν πότε να υποχωρήσουν.
10. Αναπήδηση, μην σπάσεις. Ο Φρεντ Σμιθ επέζησε από παιδική ασθένεια, τον θάνατο του φίλου του, τη μάχη του Βιετνάμ, σχεδόν χρεοκοπία, απόπειρα πραξικοπήματος και μια αποτυχία 629 εκατομμυρίων δολαρίων στην Ευρώπη. Παρά τα δραματικά επαγγελματικά προβλήματα που θα είχαν καταστρέψει τους περισσότερους ανθρώπους, συνέχισε και έχτισε μια αυτοκρατορία 88 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
…