Η Ρετσίνα, χωρίς να συναντά ουσιαστικό ανταγωνισμό, δικαιωματικά θα μπορούσε να θεωρηθεί το αρχαιότερο κρασί που εξακολουθεί να παράγεται στον ίδιο τόπο με την ίδια τεχνική. Με την ίδια ευκολία θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και «το πιο πολυτραγουδισμένο κρασί στον κόσμο», καθώς το όνομά της ακούγεται σε αμέτρητα τραγούδια, κυρίως του Μεσοπολέμου αλλά και των πρώτων μεταπολεμικών χρόνων.
Και αν αφήσουμε στην άκρη τις «συμμετοχές» της σε ταινίες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου, με τα κλασικά κοντά χοντρά ποτήρια –που οι «Ηρακλείς του οινικού καθωσπρεπισμού» αποστρέφονται– να γεμίζουν με την «κεχριμπαρένια», δεν μπορούμε να ξεχάσουμε και τις αναφορές σε έργα λογοτεχνίας. Ανάμεσά τους και εκείνες του Παπαδιαμάντη, ο οποίος ήταν και ο ίδιος φανατικός της Ρετσίνας.
Η απαρχή
Η ιστορία της Ρετσίνας, ενός κρασιού με μοναδικό χαρακτήρα, ξεκινά πριν από αιώνες. Άλλοτε αποτέλεσε καμάρι και άλλοτε «ντροπή» του ελληνικού αμπελώνα. Οι απαρχές της τοποθετούνται στην πρακτική των αρχαίων Ελλήνων να επιστρώνουν ή να σφραγίζουν με ρετσίνι πεύκου τους αμφορείς, ώστε να εξασφαλίζουν στεγανότητα αλλά και μεγαλύτερη διάρκεια ζωής στο περιεχόμενο. Σταδιακά, η ρητίνη χρησιμοποιήθηκε όχι μόνο για πρακτικούς λόγους, αλλά και για το άρωμα που χάριζε, με αποτέλεσμα να γεννηθεί ο ρητινίτης οίνος.
Η Ρετσίνα, αν και ταξίδεψε με τους αρχαίους αμφορείς σε όλο τον τότε κόσμο, παρέμεινε ένα κατεξοχήν ελληνικό προϊόν. Ο Διοσκουρίδης κατέγραψε τις θεραπευτικές της ιδιότητες, ενώ ο Πλούταρχος περιέγραψε τον τρόπο παρασκευής της. Αντιθέτως, τον 10ο αιώνα, ο επίσκοπος Λιουτπράνδος της Κρεμόνας δεν την εκτίμησε καθόλου, γιατί οι Έλληνες, όπως έγραψε, «προσθέτουν πίσσα, ρητίνη και γύψο». Ακόμη και ο μητροπολίτης Αθηνών Μιχαήλ Ακομινάτος, δύο αιώνες αργότερα, γκρίνιαζε για την πικρή γεύση που έδινε η υπερβολική χρήση ρετσινιού – ένα πρόβλημα που ακολουθούσε τη Ρετσίνα για αιώνες.
Το κρασί της ταβέρνας
Με τη δημιουργία της Αθήνας ως πρωτεύουσας, ξεκινά η χρυσή εποχή της Ρετσίνας, που καθιερώθηκε ως το «εθνικό» μας κρασί. Οι αμπελώνες των Μεσογείων, κυρίως με Σαββατιανό, τροφοδοτούσαν τις ταβέρνες και τα κουτούκια της μεγαλούπολης με άφθονο κρασί. Στην Αθήνα, «κρασί» σήμαινε σχεδόν πάντα Ρετσίνα.
Στην καλύτερή της εκδοχή ήταν ένα «σπινθηροβόλο» κρασί με χρυσαφένιο χρώμα και διακριτικά αρώματα ρετσινιού. Στην χειρότερη, απογοητευτική. Ο παλιός ελληνικός κινηματογράφος αποτύπωσε τη γοητεία των ταβερνείων με τα βαρέλια, τα γιοματάρια και τις μισές, αλλά και με τους «κουνενέδες» που έκαναν τη Ρετσίνα… Resiné.
Σήμερα, η «νέας γενιάς» Ρετσίνα αναδεικνύεται ως ένα «γαστρονομικό» κρασί, ικανό να σταθεί επάξια σε τραπέζια με πολύπλοκες και έντονες γεύσεις.
Η παρακμή
Η κυριαρχία της Ρετσίνας διατηρήθηκε ως τη δεκαετία του ’70, όταν η κατανάλωσή της άρχισε να μειώνεται. Η αλλαγή τρόπου ζωής, η είσοδος σε μια νέα οικονομική πραγματικότητα και η επιθυμία να ξεπεραστούν οι «λαϊκές» μνήμες που τη συνόδευαν, την οδήγησαν σε παρακμή. Παρότι υπήρχαν εμφιαλωμένες εκδοχές από γνωστές οινοποιίες (Καμπάς, Κουρτάκης, Μαλαματίνα), η εικόνα της διαστρεβλώθηκε από πρόχειρες οινοποιήσεις, που της χάρισαν κακή φήμη. Χρειάστηκαν οι κόποι πρωτοπόρων, όπως ο Στέλιος Κεχρής, ο Γιάννης Παρασκευόπουλος και άλλοι, ώστε η Ρετσίνα να αποκτήσει ξανά αίγλη και να παρουσιαστούν εκλεπτυσμένα δείγματα υψηλής ποιότητας.
Νομοθεσία και ταυτότητα
Σύμφωνα με τον νόμο, «Η ονομασία Ρετσίνα ή Ρητινίτης Οίνος είναι “Ονομασία κατά Παράδοσιν”…». Η παραγωγή της επιτρέπεται μόνο στην Ελλάδα, με συγκεκριμένο τρόπο και αναλογίες ρητίνης. Παράγεται από διάφορες ποικιλίες, όμως όταν φέρει και γεωγραφική ένδειξη, περιορίζεται σε Σαββατιανό ή Ροδίτη και σε συγκεκριμένες ζώνες, όπως Αττική, Βοιωτία, Εύβοια κ.ά.
Σήμερα
Η Ρετσίνα, αφού πέρασε περιόδους ακμής και παρακμής, σήμερα δείχνει να ξαναγεννιέται. Μια νέα γενιά οινοποιών την παρουσιάζει με λεπτότητα, ισορροπία και δεκάδες φορές λιγότερη ποσότητα ρετσινιού από το παρελθόν. Δεν είναι πιθανό να ξαναπάρει τη δεσπόζουσα θέση του παρελθόντος, αλλά μπορεί να σταθεί επάξια δίπλα στα υπόλοιπα κρασιά στο ελληνικό τραπέζι.
Η «νέας γενιάς» Ρετσίνα, με τη «γαστρονομική» της ταυτότητα, ταιριάζει υπέροχα με πληθώρα έντονων πιάτων: από μπακαλιάρο σκορδαλιά και τηγανητά ψάρια μέχρι εξωτικές κουζίνες με δυνατά μπαχαρικά. Αυτό που της αξίζει είναι σεβασμός: να σερβίρεται στους 9°-10°C, όχι υπερβολικά παγωμένη, και σε ποτήρι που θα αναδείξει τον χαρακτήρα της. Αν και, φυσικά, όσοι επιλέξουν το παλιό ποτήρι της ταβέρνας, δεν κάνουν… αδίκημα.